Tahran yönetiminin Hürmüz Boğazı’ndaki gemi geçişleri için yeni bir kademeli sistem duyurması, Basra Körfezi’nde tansiyonu yeniden artırdı. Kararın hemen ardından ABD Donanması’nın bölgede bir İran tankerine müdahale etmesi, uluslararası enerji koridorundaki diplomatik ve askeri hareketliliği en üst seviyeye taşıdı.
İran hükümeti, stratejik öneme sahip su yolunu kullanan ticari ve askeri gemiler için aşamalı bir trafik düzenlemesi başlattı. Bu adım, küresel denizcilik pratiklerinde dikkate değer bir farklılık yaratıyor. Tahran yetkilileri, söz konusu uygulamanın tamamen yasal çerçevede deniz trafiğini düzenleme, olası kazaları önleme ve deniz güvenliğini sağlama amacı taşıdığını belirtiyor. Ancak uluslararası deniz hukuku uzmanları, bu tek taraflı müdahalenin serbest dolaşım hakkı bağlamında ciddi tartışmalara yol açabileceğini ifade ediyor. Kademeli geçiş sisteminin tam olarak hangi kriterlere dayandığı ve gemilerin bekleme sürelerini nasıl etkileyeceği henüz netlik kazanmadı.
Yeni kuralların ilan edilmesinden kısa bir süre sonra bölgede sıcak bir gelişme yaşandı. ABD Donanması, Hürmüz Boğazı’nda seyreden İran bayraklı bir petrol tankerini durdurarak gemiye el koydu. Washington cephesinden yapılan açıklamalarda, söz konusu tankerin bölgedeki ablukayı delme girişiminde bulunduğu iddia edildi. ABD Savunma Bakanlığı yetkilileri, Tahran’ın uygulamaya koyduğu yeni geçiş sisteminin bölgesel istikrarı tehlikeye attığını ve uluslararası deniz hukukunu açıkça ihlal ettiğini savunuyor. Bu el koyma vakası, iki ülke donanmalarının bölgede karşı karşıya gelme riskini bir kez daha gözler önüne serdi.
Dünya genelindeki petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin güzergahı olan Hürmüz Boğazı, küresel enerji arzı için kritik bir darboğaz konumunda bulunuyor. Bu nedenle, bölgede meydana gelen en ufak bir askeri hareketlilik veya diplomatik kriz, uluslararası petrol fiyatları üzerinde doğrudan baskı oluşturma potansiyeli taşıyor. Uzman değerlendirmelerine göre, Washington ve Tahran arasındaki bu son hamleler birbirini besleyen bir kısır döngü yaratıyor. İran’ın getirdiği yeni trafik kuralları, ABD’nin Körfez’deki askeri varlığını sürdürme gerekçelerini kuvvetlendirirken; Amerikan donanmasının tankerlere yönelik operasyonları da İran’ın “ABD bölgede haksız bir abluka uyguluyor” tezini destekliyor. İki ülke arasındaki bu karşılıklı hamlelerin, önümüzdeki günlerde enerji piyasalarında dalgalanmalara neden olup olmayacağı ve uluslararası toplumun bu gerilime nasıl bir tepki vereceği yakından takip ediliyor.
